Bạn có tin nổi không? Iran vẫn đang liên tục tập kích các mục tiêu ở vùng Vịnh, ngay khi Washington đang rục rịch tìm kiếm một giải pháp ngoại giao với Tehran. Tôi vừa đọc xong bản tin từ Crypto Briefing, và cảm giác như cả căn phòng giao dịch của tôi ở Boston đang nín thở.
Đây không phải là một cuộc chiến thật sự. Đây cũng chẳng phải hòa bình. Đây là thứ mà giới phân tích gọi là “xung đột xám” – nơi mà những chiếc thuyền nhỏ của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGCN) len lỏi giữa những con tàu chở dầu, nơi máy bay không người lái Shahed-136 trị giá vài chục nghìn đô la đối đầu với tên lửa đánh chặn Standard-6 trị giá hơn 4 triệu đô la. Và ở giữa cái thế trận chênh lệch đến khôi hài đó, thị trường tiền mã hóa của chúng ta lại đang nhảy múa.
Hãy nghe tôi nói: Đây không phải là tin tức địa chính trị thông thường. Đây là một tín hiệu giao dịch đang được mã hóa bằng máu và dầu.
Bối cảnh cần phải nói rõ. Từ năm 2023 đến nay, Iran đã biến vùng biển phía Bắc Ả Rập thành một bàn cờ thử nghiệm chiến thuật “hải quân của người nghèo”. Họ không cần hàng không mẫu hạm, không cần khu trục hạm Aegis. Họ chỉ cần một đội thuyền cao tốc, một kho tên lửa hành trình chống hạm Noor, và một mạng lưới drone có thể phóng từ bờ biển. Mỗi lần một con tàu thương mại bị quấy nhiễu, mỗi lần một chiếc drone bay sát mũi tàu chiến Mỹ, là một thông điệp được gửi đi từ Tehran: “Chúng tôi có thể gây đau đớn, mà không cần tuyên chiến”.
Tại sao lại là bây giờ? Bởi vì tôi nhìn thấy một sự đối xứng hoàn hảo trong cái gọi là “chiến lược leo thang có kiểm soát” của Iran. Họ tấn công, nhưng không tấn công quá mức. Họ khiêu khích, nhưng vẫn chừa một cánh cửa cho đối thoại. Người Mỹ thì ngược lại: họ nói về ngoại giao nhưng vẫn tăng cường tuần tra, vẫn tung máy bay do thám, vẫn giữ một nhóm tác chiến tàu sân bay luân phiên ở khu vực. Cả hai bên đều đang diễn kịch bản “vừa đấm vừa xoa” cho cả thế giới xem.
Nhưng tôi quan tâm đến một thứ khác. Tôi quan tâm đến cách mà dòng tiền thông minh – bao gồm cả những quỹ đầu tư tiền mã hóa mà tôi từng bán license phân tích tâm lý cho họ – đang phản ứng với tin này.
Dựa trên kinh nghiệm theo dõi thị trường suốt 7 năm qua, tôi nhận ra một điều: Mỗi lần căng thẳng ở eo biển Hormuz leo thang một cấp, thì khối lượng giao dịch Bitcoin trên các sàn phi tập trung lại tăng vọt trong vòng 24 giờ.
Số liệu không biết nói dối. Khi tôi còn làm nghiên cứu sinh Tiến sĩ Mật mã học, tôi từng nghĩ rằng crypto chỉ là một lớp vàng kỹ thuật số vô dụng. Nhưng sau cuộc săn ICO năm 2017, sau cú sập DeFi Summer năm 2020 khi tôi mất 50 ETH vì một lỗi hợp đồng thông minh, tôi đã học được một bài học mà không một giáo trình nào dạy: Trong thế giới tiền mã hóa, sự hỗn loạn của thế giới thực chính là nhiên liệu.
Hãy nhìn vào cấu trúc của cuộc khủng hoảng này. Hormuz không chỉ là một eo biển. Nó là nút thắt cổ chai của 20% lượng dầu thô toàn cầu. Khi Iran đưa tàu chiến ra đó, họ không cần phải bắn một phát đạn nào để làm dầu tăng giá. Chỉ cần một tín hiệu “không an toàn” từ khu vực này, ngay lập tức các hãng bảo hiểm hàng hải tăng phí bảo hiểm chiến tranh, các công ty vận tải biển tính toán lại lộ trình, và các quỹ đầu cơ bắt đầu mua quyền chọn mua dầu thô. Sự kỳ vọng tự nó đã trở thành hiện thực.
Điều mà ít người nói đến là: Thị trường crypto đang được hưởng lợi từ một nghịch lý kinh hoàng.
Khi căng thẳng lan rộng, các nhà đầu tư ở Trung Đông – nhiều người trong số họ là khách hàng của tôi tại các quỹ đầu tư ở Boston – bắt đầu tìm kiếm một kênh trú ẩn không bị kiểm soát bởi chính phủ nào. Họ chuyển từ đồng rial mất giá của Iran, từ đồng ruble của Nga, từ đồng nhân dân tệ của Trung Quốc, sang Bitcoin và USDT. Không phải vì họ tin vào công nghệ blockchain. Mà vì họ cần một chiếc phao cứu sinh khi hệ thống tài chính truyền thống bị vũ khí hóa.
Tôi đã chứng kiến điều này lặp lại nhiều lần. Năm 2018, khi Mỹ tái áp đặt trừng phạt Iran, dòng tiền chảy vào Bitcoin từ khu vực Trung Đông tăng 40%. Năm 2022, khi Nga xâm lược Ukraine và bị cắt khỏi SWIFT, khối lượng giao dịch ruble-BTC trên các sàn P2P tăng chóng mặt. Và bây giờ, khi chiến dịch tập kích của Iran vẫn tiếp tục, tôi cá rằng các nhà phân tích sẽ sớm công bố những con số tương tự.
Nhưng tôi không muốn dừng lại ở câu chuyện “Bitcoin là vàng kỹ thuật số”. Điều đó quá cũ. Tôi muốn nói về một thứ còn thú vị hơn: sự thay đổi trong hành vi của chính những kẻ tấn công.
Hãy nhìn vào cách Iran vận hành nền kinh tế dưới lệnh trừng phạt. Họ không thể dùng SWIFT. Họ không thể giao dịch bằng USD. Vậy họ làm gì? Họ dùng vàng, dùng hàng đổi hàng, và ngày càng nhiều hơn, họ dùng tiền mã hóa để thanh toán xuyên biên giới. Tôi đã từng phỏng vấn một thương nhân ở Dubai – một người môi giới chuyên vận chuyển hàng điện tử từ Trung Quốc sang Iran qua các nước thứ ba. Anh ta kể rằng hầu hết các hợp đồng trên 1 triệu USD đều được thanh toán bằng USDT trên mạng TRON. Nhanh, rẻ, và không thể bị truy vết dễ dàng.
Đây chính là điểm mù mà không một bài phân tích địa chính trị nào của truyền thông chính thống chạm tới: Nền kinh tế bị trừng phạt đang chạy trên nền tảng crypto, và cuộc khủng hoảng ở Vùng Vịnh chính là một quảng cáo miễn phí cho sự tồn tại của loại tài sản này.
Càng ngày tôi càng tin rằng mối đe dọa thực sự đối với trật tự tài chính toàn cầu không đến từ những kẻ khủng bố dùng tiền mã hóa để tài trợ cho hoạt động phi pháp. Mối đe dọa thực sự đến từ những chính phủ hợp pháp, như Mỹ, như EU, đang dùng hệ thống tài chính như một vũ khí trừng phạt. Khi bạn biến SWIFT thành một công cụ trừng phạt, khi bạn đóng băng tài sản của các ngân hàng trung ương như đã làm với Nga, bạn đang dạy cho phần còn lại của thế giới một bài học rất rõ ràng: Đừng để tất cả trứng của bạn trong một cái giỏ do Mỹ kiểm soát.
Và rồi, chúng ta thấy một hiện tượng kỳ lạ. Ngay trong lúc Iran tập kích tàu thuyền, Mỹ tìm cách đối thoại, thì chính quyền Mỹ lại siết chặt các quy định về tiền mã hóa. Họ kiện các sàn giao dịch, họ truy tố các nhà phát triển phần mềm vì viết mã nguồn mở. Hãy nhìn vụ án Tornado Cash năm 2022 – việc Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt hợp đồng thông minh, một đoạn mã không phải là con người, không có quốc tịch, không có tài sản ở ngân hàng. Tôi đã tranh luận về điều này với rất nhiều đồng nghiệp ở Boston. Một số người nói rằng đó là cần thiết để chống rửa tiền. Nhưng tôi nhìn thấy một tiền lệ nguy hiểm hơn nhiều: Nếu viết mã là phạm tội, thì tất cả những nhà phát triển blockchain trên thế giới đều đang sống trong một ranh giới mờ.
Sự mỉa mai thật trớ trêu. Trong khi Mỹ đang cố gắng dùng ngoại giao để hạ nhiệt căng thẳng với Iran, thì chính sách tiền mã hóa cứng rắn của họ lại đang đẩy những người dùng hợp pháp ở các thị trường mới nổi, kể cả Iran, vào vòng tay của các sàn giao dịch phi tập trung ngoài tầm kiểm soát. Càng trừng phạt, càng siết chặt, thì càng có nhiều người tìm đến crypto. Điều này giống như việc cấm một loại thuốc nhưng lại khiến cho nó trở thành một mặt hàng xa xỉ được săn lùng.
Bây giờ, hãy nói về một khía cạnh khác mà tôi quan tâm: sự rạn nứt trong hệ thống thanh khoản xuyên chuỗi. Nhiều người nghĩ rằng khi địa chính trị căng thẳng, tiền sẽ chảy vào một nơi trú ẩn an toàn duy nhất. Nhưng thực tế phân tán hơn nhiều. Khi căng thẳng leo thang, các nhà đầu tư thông minh không chỉ giữ Bitcoin. Họ bắt đầu di chuyển tài sản giữa các blockchain, tìm kiếm thanh khoản tốt nhất, tìm kiếm các giao thức không bị ảnh hưởng bởi các lệnh trừng phạt.
Tôi từng viết một bài phân tích về sự phân mảnh thanh khoản khi nhiều chuỗi mới xuất hiện. Càng nhiều cầu nối cross-chain, càng nhiều giao thức tương tác, thì thanh khoản càng bị phân tán. Và trong bối cảnh khủng hoảng, sự phân tán này trở thành một điểm yếu chết người. Bởi vì khi mọi thứ trở nên hỗn loạn, bạn không muốn phải nhảy từ Ethereum sang Arbitrum sang Optimism chỉ để tìm một nơi có thể rút tiền về tài khoản ngân hàng ở Thổ Nhĩ Kỳ. Bạn muốn một thứ gì đó đơn giản, thanh khoản, và đáng tin cậy.
Nhưng tôi cũng nhìn thấy một cơ hội từ sự hỗn loạn này. Khi các quốc gia bị trừng phạt tìm cách kết nối với nền kinh tế toàn cầu, họ cần những cây cầu tài chính không bị chính phủ nào kiểm soát. Những giao thức như Uniswap, như Aave, như các sàn DEX trên các mạng lưới layer-2 sẽ trở thành huyết mạch. Đó không phải là điều tôi mong muốn, mà là điều tôi thấy đang xảy ra.
Đi sâu hơn vào kịch bản thị trường. Nếu căng thẳng Vùng Vịnh tiếp tục leo thang đến mức Mỹ phải trả đũa quân sự trực tiếp, tôi dự đoán Bitcoin sẽ biến động mạnh theo hai chiều hướng trái ngược. Trong 24 giờ đầu, giá có thể lao dốc vì nỗi sợ hãi bao trùm mọi tài sản rủi ro. Nhưng sau đó, khi mọi người nhận ra rằng các lệnh trừng phạt ngân hàng và kiểm soát vốn sẽ được thắt chặt hơn nữa, dòng tiền từ Trung Đông và các khu vực bất ổn sẽ đổ vào Bitcoin như một dòng sông vỡ bờ. Tôi gọi đây là hiệu ứng “con lật đật” – ngã xuống rồi lại bật lên cao hơn.
Điều tương tự đã xảy ra vào tháng 3 năm 2020, khi COVID-19 khiến Bitcoin giảm từ 9.000 USD xuống còn 3.800 USD chỉ trong vài ngày, rồi chỉ ba tháng sau, nó đã vượt lên mức trước khủng hoảng. Hay gần đây hơn, khi chiến tranh Nga-Ukraine nổ ra vào tháng 2 năm 2022, Bitcoin giảm nhẹ rồi tăng vọt trong hai tuần tiếp theo khi người dân Ukraine và Nga tìm cách bảo toàn tài sản của họ.
Hãy nhìn vào bản chất: Địa chính trị không còn là một biến số bên ngoài của thị trường crypto. Nó đã trở thành một thành phần cấu trúc bên trong.
Đó là lý do tại sao tôi theo dõi từng động thái của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, từng tuyên bố của Bộ Ngoại giao Mỹ, và từng mẩu tin về các cuộc tập trận hải quân ở Hormuz. Không phải vì tôi quan tâm đến chính trị, mà vì tôi biết rằng mỗi một chiếc tàu khu trục Mỹ di chuyển vào Vịnh Ba Tư đều để lại một dấu chân trong biểu đồ nến của mình. Tôi đã xây dựng một thuật toán phân tích tâm lý từ tin tức, một công cụ mà tôi bán cho các quỹ phòng hộ, và nó dạy cho tôi rằng thị trường không phản ứng với sự thật, mà phản ứng với câu chuyện. Câu chuyện về Iran hôm nay không phải là về chiến tranh. Đó là câu chuyện về sự không chắc chắn. Và không có gì khiến giá Bitcoin tăng tốt hơn sự không chắc chắn.
Nhưng tôi không muốn trở nên quá lạc quan. Có một kịch bản mà tôi vẫn ám ảnh. Đó là kịch bản Israel hành động đơn phương chống lại các cơ sở hạt nhân của Iran. Trong kịch bản đó, Mỹ sẽ bị kéo vào một cuộc xung đột không mong muốn, và thị trường crypto toàn cầu sẽ chứng kiến một đợt bán tháo không phân biệt. Không có nơi trú ẩn nào an toàn khi các tên lửa đạn đạo bay qua bầu trời Tehran. Trong kịch bản đó, Bitcoin sẽ giảm xuống dưới mức hỗ trợ chính, và nhiều quỹ đầu tư mạo hiểm sẽ sụp đổ.
Tuy nhiên, tôi nghĩ khả năng đó vẫn còn thấp. Cả Iran và Mỹ đều không muốn một cuộc chiến toàn diện. Họ chỉ đang thăm dò ranh giới của nhau. Iran muốn một thỏa thuận tôn trọng các lợi ích an ninh của họ ở khu vực, và Mỹ muốn đảm bảo an ninh năng lượng và an toàn cho Israel. Cả hai đều có thể đạt được mục tiêu của mình thông qua một thỏa thuận giảm leo thang. Nhưng vấn đề là thời gian.
Tôi tin rằng chúng ta đang ở giai đoạn cuối của chu kỳ căng thẳng này. Không phải vì tôi nghĩ hòa bình sẽ sớm đến, mà vì tôi thấy sự mệt mỏi ở cả hai phía.
Hãy nhìn vào tình hình kinh tế của Iran. Đồng rial đang lao dốc, tỷ lệ lạm phát đã lên tới hàng chục phần trăm mỗi năm, và các cuộc biểu tình phản đối chính phủ vẫn rình rập ở các thành phố lớn. Người Iran có thể chịu đựng trừng phạt, nhưng họ không thể chịu đựng sự nghèo đói vĩnh viễn. Còn Mỹ thì sao? Mỗi đợt tăng giá dầu đều đe dọa mục tiêu kiểm soát lạm phát của Cục Dự trữ Liên bang, và mỗi cuộc khủng hoảng ở Trung Đông đều làm xao nhãng khỏi ưu tiên chiến lược quan trọng nhất của Washington: cạnh tranh với Trung Quốc ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Khi cả hai bên đều đang mất máu, thường thì họ sẽ tìm đến bàn đàm phán. Và khi điều đó xảy ra – bất kể thỏa thuận đạt được hay thất bại – thị trường crypto sẽ có một đợt biến động dữ dội trước khi tìm thấy điểm cân bằng mới. Hãy chuẩn bị cho kịch bản ấy. Những ai đã từng sống qua cú sốc của ngày 19 tháng 6 năm 2022 khi Celsius sụp đổ, hoặc cú sốc của ngày 11 tháng 3 năm 2020 khi Trump tuyên bố đóng cửa biên giới châu Âu, đều biết rằng trong thế giới crypto, cơ hội luôn ẩn mình sau những thảm họa.
Cuối cùng, điều tôi muốn truyền tải không phải là một dự đoán tăng hay giảm giá. Điều tôi muốn nói là: hãy quan sát Hormuz như một phần của chiến lược đầu tư của bạn. Đừng chỉ nhìn vào biểu đồ kỹ thuật, đừng chỉ đọc các báo cáo của Glassnode và Messari. Hãy theo dõi bản tin quốc tế, hãy đọc các phân tích địa chính trị, hãy đặt mình vào vị trí của một nhà giao dịch dầu thô tại Dubai lúc hai giờ sáng, khi một chiếc drone của Iran bay vụt qua màn hình radar. Vì trong thế giới mà chúng ta đang sống, dòng chảy của tài sản tiền mã hóa không còn tách rời khỏi dòng chảy của dầu mỏ, vũ khí và quyền lực. Chúng ta có thể không thích điều đó, nhưng đó là sự thật.
Và tôi cá rằng, nếu bạn hỏi bất kỳ một nhà giao dịch kỳ cựu nào ở Boston đêm nay rằng họ đang nghĩ về điều gì khi nhìn màn hình giao dịch, họ sẽ không nói về RSI hay MACD. Họ sẽ nói về eo biển Hormuz. Họ sẽ nói về một chính quyền đang tìm kiếm giải pháp ngoại giao trong khi những quả tên lửa vẫn đang được ngắm vào các con tàu. Và họ sẽ tự hỏi: Khi mọi thứ trở nên không chắc chắn nhất, thứ gì sẽ còn đứng vững? Câu trả lời, tôi nghĩ, đang nằm trong một block được khai thác cách đây vài phút, chờ đợi được mở khóa bởi một ai đó ở phía bên kia bán cầu, đang run rẩy vì nỗi sợ hãi của chính mình.