Khoảng cách số trong bóng đá: Khi crypto không phải là cứu cánh cho tất cả
Hook
Đêm thứ Tư tuần trước, tôi ngồi xem trận play-off Champions League giữa Larne FC và Red Star Belgrade. Không phải vì tình yêu bóng đá – tôi chưa bao giờ quan tâm đến giải Bắc Ireland hay Serbia. Tôi xem vì một con số: doanh thu hàng năm của Larne là 3 triệu euro, của Red Star là 50 triệu. Sự chênh lệch 17 lần ấy không đến từ tiền bản quyền truyền hình hay bán vé. Nó đến từ một thứ mà các nhà phân tích vĩ mô như tôi gọi là “hệ số chấp nhận crypto”.
Red Star Belgrade đã phát hành fan token trên Socios.com từ năm 2021, huy động được 1,2 triệu USD chỉ trong 24 giờ đầu. Larne FC thậm chí còn chưa có một ví điện tử chính thức. Và đó không phải là ngoại lệ. Nó là bức tranh toàn cảnh của một ngành công nghiệp đang bị chia cắt bởi ranh giới số – ranh giới giữa “crypto haves” và “crypto have-nots”.
Context: Bản đồ thanh khoản toàn cầu và dòng vốn chảy vào bóng đá crypto
Hãy lùi lại một bước. Từ cuối năm 2020, khi Fed bơm hàng nghìn tỷ USD vào nền kinh tế, dòng thanh khoản dư thừa bắt đầu tìm đến các tài sản rủi ro. Trong số đó có crypto, và trong crypto có một nhánh nhỏ nhưng đầy hứa hẹn: fan token và NFT thể thao. Các quỹ đầu tư mạo hiểm – từ Animoca Brands đến Galaxy Digital – đổ tiền vào các nền tảng như Chiliz (chủ sở hữu Socios), Sorare, và Flow blockchain. Các câu lạc bộ hàng đầu như Manchester City, Paris Saint-Germain, Barcelona lần lượt ký hợp đồng đối tác, phát hành token và NFT.
Theo số liệu của DappRadar, tổng khối lượng giao dịch NFT thể thao trong năm 2021 đạt 5,2 tỷ USD, tăng 400% so với năm trước. Fan token của Socios, tính đến giữa năm 2022, đã có hơn 2 triệu người dùng và huy động được hơn 200 triệu USD cho các câu lạc bộ đối tác. Nhưng con số đó chỉ phản ánh một nửa bức tranh – nửa của những kẻ đã có.
Nửa còn lại là hàng ngàn câu lạc bộ nhỏ ở các giải hạng dưới, từ Bắc Ireland đến Myanmar, từ hạng Bảo Đảo của Đức đến hạng Nhất của Việt Nam. Họ không có thương hiệu toàn cầu, không có fanbase lớn, không có khả năng trả hàng triệu USD phí đối tác cho một nền tảng blockchain. Và khi các nhà phân tích như tôi nói về “crypto trong bóng đá”, chúng ta thường chỉ nhìn vào nhóm đầu tiên. Bài báo của Crypto Briefing mà tôi đọc tuần trước đã chỉ ra sự chênh lệch ấy bằng những con số cụ thể. Và nó đặt ra một câu hỏi khó chịu: crypto có thật sự “dân chủ hóa” bóng đá, hay nó chỉ làm giàu thêm cho người vốn đã giàu?
Để trả lời, tôi cần nhìn vào bản chất của dòng thanh khoản. Khi lãi suất thấp, vốn tìm đến những nơi có lợi nhuận cao nhất và an toàn nhất. Các câu lạc bộ lớn với thương hiệu mạnh và lượng fan đông đảo là điểm đến lý tưởng. Họ cung cấp một “câu chuyện” dễ bán cho nhà đầu tư bán lẻ. Ngược lại, một câu lạc bộ ở hạng dưới với 5000 fan trên sân không thể thu hút bất kỳ nhà đầu tư tổ chức nào. Dòng vốn vì thế mà tập trung vào top 5-10%, tạo ra một vòng xoáy củng cố thêm lợi thế cho họ.
Core: Phân tích dữ liệu – Sự tập trung hóa của fan token và tác động đến giá trị
Hãy nói về fan token cụ thể. Tôi đã theo dõi dữ liệu từ CoinGecko cho 10 fan token hàng đầu (tính đến tháng 8/2023): $PSG, $ACM, $BAR, $CITY, $SANTOS, $JUV, $ATM, $GAL, $LAZIO, $PORTO. Tổng vốn hóa của 10 token này chiếm hơn 80% tổng vốn hóa của tất cả fan token. Phần còn lại trải dài cho hơn 40 câu lạc bộ khác, hầu hết là các đội bóng hạng trung ở Châu Âu. Điều đó có nghĩa là nếu bạn muốn đầu tư vào fan token, bạn chỉ có thể chọn giữa một nhóm nhỏ các đội bóng lớn.
Nhưng điều đáng nói hơn là thanh khoản. Trong 7 ngày qua, khối lượng giao dịch trung bình của $PSG là 5 triệu USD, trong khi của $LFC (Liverpool – vốn cũng là một đội lớn) chỉ là 200.000 USD. Sự khác biệt về thanh khoản này không phản ánh sức mạnh thương hiệu bóng đá, mà phản ánh mức độ đẩy mạnh marketing của nền tảng phát hành. Chiliz (chủ sở hữu Socios) có chiến lược tập trung vào các đội bóng lớn ở châu Âu, bỏ qua các thị trường mới nổi. Hậu quả là fan token của một đội bóng như Galatasaray (Thổ Nhĩ Kỳ) dù có lượng fan đông đảo nhưng vốn hóa chưa bằng 1/10 của $PSG.
Trong một thị trường mà thanh khoản toàn cầu đang co lại, sự phân hóa giữa các chủ thể không chỉ là câu chuyện về tiền, mà là về khả năng sống sót. Và những token kém thanh khoản sẽ là những token đầu tiên bị thoái lui khi thị trường giảm.
Tôi còn nhớ năm 2017, tôi đầu tư 3 ETH vào ICO của Polkadot. Lúc đó tôi 23 tuổi, đầy nhiệt huyết. Tôi bán ở mức 8x, nghĩ mình thông minh. Nhưng sau đó tôi chứng kiến Polkadot lên 100x. Bài học: thanh khoản thấp ở giai đoạn đầu có thể là cơ hội, nhưng cũng có thể là cái bẫy nếu bạn không hiểu chu kỳ. Với fan token của các câu lạc bộ nhỏ, cũng vậy. Chúng có thể đang ở giai đoạn đầu, nhưng nếu không có hệ sinh thái hỗ trợ, chúng sẽ không bao giờ đạt đến mức tăng trưởng đó.
Hãy nhìn vào trường hợp của Red Star Belgrade. Họ đã phát hành token vào năm 2021 với giá 0,5 USD. Đến nay token vẫn loanh quanh 0,3 USD, giảm 40% so với giá ICO. Trong khi đó, $PSG từ 2 USD lên 4 USD rồi lại về 2,5 USD – một biến động ít dữ dội hơn. Sự khác biệt đến từ việc PSG liên tục có tin tức (ký hợp đồng với Messi, bán áo đấu, tổ chức sự kiện) giúp duy trì sự quan tâm. Red Star không có nhiều tin tức đó. Bài học: fan token không chỉ là một loại tiền số, mà là một công cụ marketing – và công cụ chỉ hiệu quả khi nó được sử dụng thường xuyên.
Contrarian: Giả thuyết phản trực giác – Khoảng cách số có thể là cơ hội cho kẻ đi sau
Mọi người đều nói về sự bất bình đẳng. Nhưng liệu có thể nào “khoảng cách số” này lại là một tín hiệu mua cho những ai dám nhìn vào các câu lạc bộ nhỏ? Nếu mọi người đều cho rằng chỉ có top club mới có giá trị, thì tất cả các club nhỏ đều bị định giá thấp. Và nếu một ngày nào đó, một nền tảng mới (có thể là một blockchain AppChain chuyên dụng cho thể thao) ra đời với chi phí thấp hơn 100 lần so với Socios, thì các club nhỏ sẽ bùng nổ.
Hãy nhìn vào lịch sử: Khi Ethereum phí cao, mọi người nói rằng chỉ có người giàu mới dùng được DeFi. Thế rồi L2 ra đời, phí giảm 100 lần, và hàng triệu người dùng mới tham gia. Với bóng đá cũng vậy: các club nhỏ không thể trả $500.000 phí niêm yết trên Socios, nhưng họ có thể tự tạo token trên một L2 rẻ hơn (như Polygon, Arbitrum) và tổ chức bán trực tiếp cho fan của họ. Công cụ đã có sẵn. Chỉ cần một đơn vị tư vấn (crypto-native) đứng ra làm cầu nối.
Nhưng đó là nhìn về tương lai. Còn hiện tại, tôi cho rằng thị trường đang định giá quá bi quan vào các club nhỏ. Lấy ví dụ: Larne FC. Một câu lạc bộ giàu có nhờ chủ sở hữu (Kenny Bruce – tỷ phú bất động sản), họ đang xây dựng sân vận động mới và có tham vọng châu Âu. Nếu họ phát hành fan token, liệu nó có thể đạt vốn hóa 5 triệu USD không? Tôi nghĩ là có, bởi vì cơ sở fan trung thành (khoảng 5000 người) nhưng họ có thể bán ra thế giới cho những ai yêu thích câu chuyện “đội bóng nhỏ nỗ lực”. Đó là một câu chuyện đầy cảm xúc, và crypto bán cảm xúc rất tốt.
Kinh nghiệm của tôi về DeFi Summer năm 2020 cho thấy: những dự án bị xem thường nhất lại là những dự án mang lại lợi nhuận lớn nhất. YFI lúc đầu bị gọi là “scam”, cuối cùng lên $40,000. AAVE lúc đầu chỉ là một fork của EthLend. Nếu bạn chỉ nhìn vào top đầu, bạn bỏ lỡ cơ hội. Tương tự, nếu bạn chỉ nhìn vào PSG và Barcelona, bạn bỏ lỡ Larne và các club Đông Nam Á.
Nhưng có một sự khác biệt quan trọng: YFI và AAVE là giao thức có lập trình có thể mở rộng, còn fan token của một club nhỏ bị giới hạn bởi số lượng fan thực tế. Nếu Larne có 10.000 fan trên toàn cầu, thì vốn hóa tối đa của token họ chỉ vài trăm nghìn USD. Đó là một thẻ lồng. Vì thế, cơ hội thực sự nằm ở việc đầu tư vào những club có tiềm năng tăng trưởng fan mạnh mẽ nhờ thành tích thể thao hoặc chiến lược marketing thông minh.
Takeaway: Định vị chu kỳ và chiến lược phòng thủ
Bài báo tôi đọc tuần trước đã chỉ ra một thực tế: crypto không phải là cây đũa thần cho mọi câu lạc bộ. Nó là công cụ phóng đại sự khác biệt vốn có. Các club lớn sẽ ngày càng lớn hơn nhờ crypto, club nhỏ sẽ bị bỏ lại phía sau – trừ khi họ biết tận dụng sự linh hoạt và giá rẻ của các blockchain mới.
Trong chu kỳ hiện tại (thị trường đi ngang), đây là lúc để xếp hàng. Tôi đang theo dõi chỉ số Solvency của các nền tảng phát hành fan token (Chiliz, Sorare) để xem liệu họ có đủ tiền mặt để vượt qua giai đoạn khó khăn này không. Nếu họ phải cắt giảm chi phí (ngừng marketing cho club nhỏ), thì các token nhỏ sẽ chết trước. Ngược lại, nếu họ tiếp tục đầu tư vào việc thu hút club nhỏ với phí thấp hơn, đó là tín hiệu tích cực cho toàn bộ hệ sinh thái.
Trong một thị trường mà mọi người đều tập trung vào biểu đồ giá, kẻ chiến thắng là người hiểu được kết cấu hạ tầng. Và hiện tại, kết cấu hạ tầng của crypto trong bóng đá đang được xây dựng trên nền móng của sự bất bình đẳng. Câu hỏi là: bạn sẽ đứng về phía nào?
Tôi là Phan Tuấn, Digital Asset Fund Manager tại Jakarta. Tôi viết về những gì tôi thấy trên bản đồ thanh khoản toàn cầu. Đây không phải là lời khuyên đầu tư.
#footer