Trong đám đông cuồng nhiệt chờ đợi một khung pháp lý rõ ràng cho crypto tại Mỹ, tôi đứng lại và hỏi: liệu có ai thực sự đọc các điều khoản của CLARITY Act? Hay tất cả chỉ đang nhìn vào con số 50% rồi vỗ tay? Hôm qua, Galaxy Digital bất ngờ hạ dự báo xác suất thông qua từ 50% xuống 30%. Một cú giảm 20% chỉ trong vài tuần – đó không phải là tin tốt. Nhưng câu chuyện thực sự nằm ở bên trong các cuộc điện thoại của các Thượng nghị sĩ, chứ không phải trên Twitter.
Bối cảnh: Tại sao lại là bây giờ? CLARITY Act (Clarity for Digital Assets Act) không phải là một dự luật thông thường. Với 616 trang, nó là nỗ lực lớn nhất từ trước đến nay nhằm phân định ranh giới giữa SEC và CFTC trong việc quản lý tài sản số. Nếu được thông qua, nó sẽ chuyển phần lớn quyền lực từ SEC (thiên về chứng khoán) sang CFTC (thiên về hàng hóa), mở đường cho các sàn giao dịch, stablecoin, và DeFi có một khuôn khổ pháp lý rõ ràng. Nhưng tại sao nó lại khó đến vậy? Bởi vì nó đụng chạm đến quyền lực của cả hai đảng, và hơn thế, nó chạm đến túi tiền của các tổ chức tài chính truyền thống đang muốn giữ crypto trong 'vùng xám' để dễ dàng kiểm soát.
Lõi: Sự thật từ dữ liệu và các cuộc gọi Galaxy dựa trên đâu để hạ xác suất? Không phải vì họ có quả cầu pha lê, mà vì họ nghe được các cuộc gọi từ các Whip (người điều phối phiếu bầu) của cả hai đảng. Hiện tại, Cộng hòa có 53 ghế, nhưng để vượt qua Filibuster (cản trở tranh luận) cần 60 phiếu. Điều đó có nghĩa là họ cần ít nhất 7 phiếu từ Dân chủ. Bảy phiếu đó đang ở đâu? Trong số 7 Thượng nghị sĩ Dân chủ từng ký tên phản đối dự luật hồi tháng 3, không một ai thay đổi lập trường. Họ cho rằng dự luật 'không đủ' – không đủ bảo vệ người tiêu dùng, không đủ các quy tắc đạo đức cho chính phủ, và không đủ xử lý rủi ro hệ thống từ stablecoin. Và để 'đủ', họ muốn thêm vào các điều khoản như cấm quan chức cấp cao phát hành crypto, siết chặt GENIUS Act (luật stablecoin), và yêu cầu CFTC phải đăng ký và giám sát chặt các nhà lưu ký. Những 'phần thêm' này – mà tôi gọi là 'phần để câu phiếu' – lại vô tình tạo ra thêm kẻ thù mới. Các tổ chức phát hành stablecoin như Circle và Tether bắt đầu vận động hành lang chống lại, và các nhà đầu tư mạo hiểm thì lo sợ các quy tắc đạo đức sẽ hạn chế họ đầu tư vào các dự án mới.
Năm 2017, khi tôi còn là một kỹ sư blockchain tại một sàn giao dịch địa phương ở Zurich, tôi đã phân tích hơn 50 ICO trong ba tháng. Một trong số đó, EtherGold, có một backdoor trong smart contract cho phép rút toàn bộ quỹ. Tôi đã viết bài phân tích trên Medium, thu hút hơn 10.000 lượt đọc trong 24 giờ. Bài học tôi rút ra: đám đông thường bị thu hút bởi những lời hứa hẹn, nhưng sự thật nằm ở mã nguồn và động cơ của người viết. Ở đây, 'mã nguồn' của CLARITY Act chính là các điều khoản và sự sắp xếp quyền lực. Và 'backdoor' chính là các điều khoản phụ mà mỗi bên thêm vào để bảo vệ lợi ích riêng.
Góc nhìn ngược: Ai thực sự muốn dự luật chết? Có lối tắt nào không? Một số người nghĩ rằng nếu dự luật thất bại, thị trường sẽ sụp đổ. Tôi cho rằng điều ngược lại mới đúng: nếu CLARITY Act chết, các dự án DeFi thực sự phi tập trung sẽ được hưởng lợi. Tại sao? Bởi vì khi không có khuôn khổ rõ ràng, SEC sẽ tiếp tục dùng cách tiếp cận 'thực thi theo từng vụ' (enforcement-by-action), khiến các công ty tập trung như Coinbase phải đối mặt với rủi ro pháp lý cao hơn. Điều này vô tình đẩy người dùng và thanh khoản sang các giao thức DeFi không cần cấp phép, nơi không có một thực thể nào để kiện. Chính sự mơ hồ của luật pháp Mỹ đã tạo ra một 'thiên đường' cho DeFi toàn cầu, nơi các nhà phát triển không cần lo lắng về việc bị trừng phạt vì viết code. Năm 2022, khi tôi phân tích vụ sụp đổ FTX và thấy sàn của tôi mất 30% khối lượng giao dịch, tôi đã tổ chức một buổi live stream với luật sư và kỹ sư để mổ xẻ cơ chế quản trị. Kết luận của tôi: các vụ hack và sụp đổ lớn thường đến từ sự tập trung quyền lực, không phải từ sự phi tập trung. CLARITY Act, nếu được thông qua, sẽ hợp pháp hóa sự tập trung đó dưới một bộ quy tắc do chính phủ viết. Đó có thực sự là điều chúng ta muốn?
Takeaway: Cần theo dõi những gì? Đừng nhìn vào giá Bitcoin hay các tweet của Gary Gensler. Hãy nhìn vào bảy cái tên: các Thượng nghị sĩ Dân chủ đã ký thư phản đối. Nếu một trong số họ bất ngờ nói 'chúng tôi đã đạt được thỏa thuận về các điều khoản đạo đức', thì xác suất sẽ nhảy vọt lên 60%. Nếu không, hãy chuẩn bị cho một mùa hè không có luật, và một mùa thu với nhiều vụ kiện hơn. Còn đối với những ai đang xây dựng dApp, hãy nhớ rằng: code là luật, nhưng luật của quốc hội có thể ghi đè code. Vì vậy, hãy xây dựng các giao thức có khả năng chống kiểm duyệt ngay từ đầu.