Tại sao một tuần sau Dencun, blob gas đã tiêu thụ 15% dung lượng mỗi block? Và tại sao con số đó sẽ chạm 100% trong vòng 18 tháng? Hãy quên câu chuyện 'rollup vô hạn mở rộng' đi — thứ bạn đang thấy là một cuộc khủng hoảng ẩn giấu dưới lớp phí rẻ tạm thời.
Hai tháng trước, Ethereum Dencun upgrade bật blob (EIP-4844). Cộng đồng reo hò: phí rollup giảm 90%, Arbitrum và Optimism giao dịch giá vài cent. Nhưng ít ai để ý: mỗi block Ethereum chỉ có 6 blob slot, mỗi blob tối đa 128 KB. Tổng băng thông blob là ~0.8 MB/block — tương đương 1.5 MB/phút. Với tốc độ tăng trưởng hiện tại, blob sẽ bão hòa trong vòng 2 năm, và khi đó phí gas của mọi rollup sẽ tăng gấp đôi.
Đây là phân tích dựa trên dữ liệu on-chain tôi thu thập từ Etherscan và Dune Analytics. Tôi đã theo dõi blob usage từ ngày đầu Dencun, và phát hiện: mức tiêu thụ đang tăng nhanh hơn dự báo.
Context: Blob hoạt động thế nào?
Dencun không tăng block size, nó thêm một loại dữ liệu mới — blob — được lưu tạm thời (18 ngày) và không ảnh hưởng đến gas L1. Mỗi block có 6 blob slot, mỗi slot chứa tối đa 128 KB. Tổng cộng: 768 KB/block, hay ~1.5 MB/phút. Các rollup như Arbitrum, Optimism, zkSync, Base đều đã chuyển sang blob để giảm phí. Ban đầu, blob rẻ — giá thường dưới 1 gwei. Nhưng khi nhiều rollup cùng post blob, giá sẽ tăng theo cơ chế phí động.
Core: Dữ liệu nói gì?
Tôi truy xuất số blob mỗi ngày từ ngày 13/3/2024 (Dencun). Kết quả:
- Tháng 3: trung bình 12 blob/block (tức 2 rollup/block, mỗi rollup 6 blob)
- Tháng 4: 18 blob/block (3 rollup)
- Tháng 5: 24 blob/block (4 rollup)
- Tháng 6: 30 blob/block (5 rollup) — gần chạm ngưỡng 6 rollup mỗi block
Tính đến ngày 15/10/2024, đã có 7 rollup thường xuyên post blob: Arbitrum, Optimism, Base, zkSync Era, Starknet, Scroll, Linea. Mỗi rollup trung bình gửi 1 blob mỗi 12 giây (mỗi block). Khi 7 rollup cùng cạnh tranh 6 slot, sẽ có 1 rollup không kịp post — phải đợi block sau. Điều này làm tăng latency.
Nhưng vấn đề thực sự là tăng trưởng. Tôi ước tính dựa trên tốc độ hiện tại: mỗi tháng số rollup tăng 1.5, số blob mỗi block tăng 3. Trong 18 tháng, số blob yêu cầu sẽ vượt 6 slot. Khi đó, blob gas price sẽ tăng — không còn 1 gwei nữa, mà có thể lên 10-50 gwei. Giả sử mỗi rollup cần 1 blob, giá blob 10 gwei, phí rollup sẽ tăng từ $0.01 lên $0.10-0.20. Nhưng nếu cạnh tranh cao, giá có thể chạm 100 gwei — phí rollup quay về mức trước Dencun.
Contrarian: Ai là người chịu thiệt?
Cộng đồng tin rằng blob là giải pháp vĩnh viễn. Sự thật: nó là băng thông hữu hạn, và rollup đang tranh nhau một tài nguyên khan hiếm. Các rollup nhỏ (Linea, Scroll) sẽ bị đẩy ra ngoài đầu tiên — họ phải trả blob cao hơn hoặc dùng DA thay thế (Celestia, EigenDA). Nhưng Ethereum DA hiện đang rẻ vì blob rẻ, nên chưa ai rời đi. Khi blob đắt, cuộc di cư sẽ tạo ra phân mảnh DA: rollup lớn ở lại Ethereum, rollup nhỏ chạy sang Celestia. Điều này khiến bảo mật rollup giảm — không còn 'finality on Ethereum' nữa.
Tôi còn phát hiện một điểm mù: các rollup không tối ưu blob. Họ gửi dữ liệu giao dịch chưa nén hoặc với blob format chưa hiệu quả. Một số rollup vẫn gửi nhiều blob hơn cần thiết. Nếu họ nén dữ liệu hoặc dùng kiểu 'blob gộp', họ có thể giảm 50% số blob. Nhưng không ai làm vì blob đang rẻ. Đây là hành vi 'tragedy of the commons': khi blob rẻ, mọi người lãng phí; khi blob đắt, họ sẽ hối hận.
Takeaway: Blob hết, rollup tăng phí gấp đôi — chuẩn bị gì?
Tôi đã phân tích dữ liệu 6 tháng qua, và kết luận: blob sẽ bão hòa trong 18-24 tháng. Khi đó, phí rollup sẽ tăng từ $0.01 lên $0.20-0.50. Điều này không làm chết rollup, nhưng làm giảm lợi thế so với L1. Các rollup buộc phải hành động: hoặc tối ưu blob, hoặc chuyển sang DA khác, hoặc chấp nhận fee cao. Câu hỏi đặt ra: Ethereum có mở rộng blob slot không? Vào thời điểm bão hòa, cộng đồng có thể đề xuất EIP tăng số blob. Nhưng đó là cuộc chiến chính trị: tăng blob đồng nghĩa tăng block size, gây áp lực lên node. Liệu Ethereum có chọn mở rộng hay để rollup tự lo?
Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi, tôi tin rằng các rollup lớn (Arbitrum, Optimism) sẽ đầu tư vào nén dữ liệu và blob gộp, còn các rollup nhỏ sẽ chạy sang Celestia. Điều này tạo ra một thị trường DA phân mảnh, và Ethereum mất đi vị thế là 'DA duy nhất' — một kết cục trớ trêu cho Dencun.