Có một câu chuyện mà tôi thường kể cho những bạn trẻ mới bước vào ngành blockchain: vào năm 2018, tôi đã chứng kiến một người bạn thân mất gần như toàn bộ số tiền tiết kiệm của mình chỉ vì tin vào câu thần chú "HODL forever". Anh ấy không bán một đồng nào khi thị trường sụp đổ, và rồi phải mất ba năm để trả hết nợ. Tôi kể câu chuyện này không phải để khuyên mọi người bán tháo, mà để nhắc một điều: trong thế giới tài chính, sự sống còn luôn quan trọng hơn lòng trung thành với một niềm tin.
Tuần này, Canaan Inc. (NASDAQ: CAN) — một trong ba nhà sản xuất máy đào Bitcoin ASIC lớn nhất thế giới — đã đưa ra một quyết định mà những người theo trường phái Bitcoin tối đại có thể coi là "phản bội": công ty sẽ bán một phần tài sản tiền mã hóa đang nắm giữ để tài trợ cho chương trình mua lại cổ phiếu trị giá 30 triệu USD.
Tin tức này thực ra rất ngắn gọn, thậm chí có phần khô khan trong một bản công bố doanh nghiệp. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, nó hé lộ một sự thay đổi lớn trong cách các công ty crypto đối diện với thị trường giá xuống: không còn là cuộc chơi của những kẻ giữ coin đến cùng, mà là bài toán của những người phải quyết định khi nào nên giữ, khi nào nên bán, và bán để làm gì.
Người bán xẻng giữa cơn bão vàng
Canaan không phải là một cái tên xa lạ trong ngành công nghiệp khai thác Bitcoin. Cùng với Bitmain và MicroBT, họ là một trong ba "người bán xẻng" lớn nhất cho những người đào vàng kỹ thuật số. Sản phẩm chính của họ là các dòng máy đào Avalon — những cỗ máy ASIC được thiết kế để tính toán hàm băm SHA-256 với hiệu suất ngày càng được cải thiện.
Nhưng trong thị trường hiện tại, khi giá Bitcoin giảm sâu, các nhà sản xuất máy đào phải đối mặt với một bài toán kép: doanh số bán thiết bị giảm mạnh khi các mỏ khai thác cắt giảm chi phí, trong khi chi phí nghiên cứu và phát triển thế hệ chip mới vẫn phải tiếp tục duy trì. Nếu không có dòng tiền ổn định, ngay cả một công ty có nền tảng công nghệ vững chắc cũng có thể rơi vào vòng xoáy suy giảm.
Quyết định bán đi một phần tài sản tiền mã hóa không phải là một hành động hoảng loạn. Đó là một tuyên bố chiến lược theo cách riêng của nó: công ty đang nói rằng họ tin vào khả năng sinh lời từ hoạt động sản xuất và bán máy đào hơn là niềm tin vào việc giá Bitcoin sẽ tăng trong ngắn hạn. Và để làm được điều đó, họ cần tiền mặt ngay bây giờ — không phải Bitcoin.
Từ góc nhìn của một người đã nhiều năm làm việc trong lĩnh vực quản trị phi tập trung, tôi nhận thấy điểm quan trọng nhất không nằm ở con số 30 triệu USD — một khoản không quá lớn so với khối lượng giao dịch hàng ngày của Bitcoin — mà nằm ở nguyên tắc đằng sau quyết định này. Đó là một hành động quản trị vốn, không phải một hành động đầu cơ.
Kế toán và tâm lý: Sự thúc đẩy vô hình
Khi phân tích một quyết định tài chính của một công ty đại chúng, tôi thường bắt đầu từ những yếu tố kế toán và quy định — bởi vì trong một thị trường mà mọi thứ đều có thể được trình bày qua lăng kính tâm lý, các con số lại kể một câu chuyện khác. Hãy cùng nhìn vào chuẩn mực kế toán tại Mỹ trước năm 2025: theo US GAAP, tài sản tiền mã hóa được phân loại là "tài sản vô hình có thời gian sử dụng vô hạn". Điều đó có nghĩa là nếu giá Bitcoin tăng vọt, công ty cũng không được phép ghi nhận lợi nhuận chưa thực hiện vào báo cáo tài chính — nhưng nếu giá giảm, họ phải ghi nhận khoản lỗ ngay lập tức. Nói cách khác, việc nắm giữ Bitcoin trên bảng cân đối kế toán thường mang lại những bất lợi về mặt báo cáo nhiều hơn là lợi ích.
Vì vậy, việc bán một phần tài sản tiền mã hóa, chốt lời hoặc chấp nhận lỗ, và chuyển đổi sang một tài sản có thể tạo ra lợi ích trực tiếp cho cổ đông — đó là cổ phiếu quỹ — có thể được xem như một hành động "giải phóng giá trị" khỏi sự kìm kẹp của các chuẩn mực kế toán lỗi thời. Ở đây, tôi muốn nhấn mạnh: Canaan không chỉ đang bán Bitcoin, họ đang mua lại chính cổ phần của mình. Mỗi cổ phiếu được mua lại sẽ biến mất khỏi lưu thông, làm tăng giá trị của những cổ phiếu còn lại.
Đây là một điểm mà nhiều người mới tham gia thị trường crypto thường bỏ qua. Khi một công ty khai thác khoáng sản bán số khoáng sản khai thác được để mua lại cổ phiếu, họ đang gửi một thông điệp rất rõ ràng: ban lãnh đạo tin rằng cổ phiếu của họ bị định giá thấp hơn so với giá trị nội tại của nó. Nó giống như một nhà đầu tư nổi tiếng từng nói, "Việc mua lại cổ phiếu là cách tốt nhất để nói với thị trường rằng: cổ phiếu của tôi đang rẻ".
Nhưng cũng có một khía cạnh trớ trêu ở đây. Trong một thị trường crypto, việc bán Bitcoin bởi một công ty lớn thường được coi là một tín hiệu giảm giá. Điều này tạo ra một sự kéo giãn giữa hai thông điệp: một mặt, "chúng tôi tin vào cổ phiếu của chính mình"; mặt khác, "chúng tôi không chắc chắn về Bitcoin trong ngắn hạn". Đây chính là một khoảnh khắc làm lộ ra bản chất của thị trường: giá trị của một tài sản phụ thuộc vào mục tiêu của người nắm giữ nó, chứ không phải vào bản chất công nghệ của nó.
Một ván bài ngược dòng
Đặt Canaan trong bối cảnh cạnh tranh, tôi thấy quyết định này thậm chí còn thú vị hơn. Hãy nhìn vào MicroStrategy — một công ty nổi tiếng với chiến lược mua Bitcoin bằng cách phát hành nợ chuyển đổi. Hoặc Marathon Digital, một công ty khai thác lớn thường xuyên tuyên bố "HODL" toàn bộ số Bitcoin khai thác được và tiếp tục tăng vốn qua các đợt phát hành cổ phiếu. Canaan đang làm điều ngược lại: bán bớt tài sản tiền mã hóa, không phát hành thêm cổ phiếu, và dùng tiền để mua lại cổ phiếu. Đó là một chiến lược giảm rủi ro và tăng hiệu quả vốn.
Trong các buổi workshop tôi từng tổ chức về quản trị DAO, tôi luôn đặt câu hỏi: một quỹ cộng đồng nên giữ 100% tài sản trong token gốc của mình hay nên đa dạng hóa? Câu trả lời, sau nhiều lần tranh luận, thường là: nếu bạn tin tưởng vào sứ mệnh dài hạn của mình, bạn có thể giữ một phần lớn bằng token; nhưng nếu bạn cần chi trả cho các hoạt động vận hành, bạn cần thanh khoản. Các DAO thành công nhất mà tôi từng thấy đều không phải là những DAO giữ token nhiều nhất, mà là những DAO biết cách sử dụng tài sản của mình để duy trì hoạt động.
Quyết định của Canaan có thể được nhìn nhận theo cách tương tự: họ đang dùng tài sản tiền mã hóa không sinh lời để củng cố cấu trúc vốn và tạo ra giá trị thực cho cổ đông, thay vì chỉ đơn thuần là một biện pháp phòng vệ trước sự mất giá của Bitcoin. Nếu chúng ta coi việc bán một phần Bitcoin để phát triển hoạt động kinh doanh cốt lõi là một sự "chuyển đổi giá trị", thì đó là một quyết định hoàn toàn hợp lý — và thậm chí rất đáng học hỏi trong một chu kỳ thị trường khắc nghiệt.
Điểm mù của những kẻ giữ coin
Không ít người trong cộng đồng crypto sẽ lập luận rằng: "Nếu họ giữ Bitcoin, giá trị của họ có thể tăng gấp đôi sau một năm nữa, và khoản tiền 30 triệu USD để mua lại cổ phiếu lúc đó sẽ trở nên đáng giá hơn nhiều". Đây là lập luận dựa trên niềm tin vào một tương lai tăng giá liên tục. Nhưng nếu mọi thứ dễ dàng đến vậy, đã không có những công ty khai thác Bitcoin phá sản vào năm 2022, khi giá Bitcoin lao dốc và chi phí năng lượng tăng cao.
Trong chu kỳ trước, rất nhiều quỹ phòng hộ và các công ty khai thác đã chọn cách tiếp tục nắm giữ Bitcoin và vay nợ dựa trên tài sản đó. Khi giá giảm, họ phải đối mặt với các lệnh gọi ký quỹ và buộc phải bán ở đáy. Số phận của họ là một lời cảnh báo khắc nghiệt: không có gì tàn nhẫn hơn một doanh nghiệp không có dòng tiền.
Canaan dường như đang chọn cách tránh số phận đó. Họ không nói rằng "chúng tôi ghét Bitcoin"; họ chỉ nói rằng "chúng tôi cần cân bằng giữa việc tham gia thị trường tiền mã hóa và đảm bảo hoạt động kinh doanh bền vững". Đây là một cách tiếp cận thực dụng — một thứ mà ngành công nghiệp này thường thiếu, bởi vì chúng ta đã quá quen với những câu chuyện "to the moon" và "hodl forever" để che đậy cho sự thiếu kỷ luật tài chính.
Mối lo ngại thực sự nằm ở đâu?
Tuy nhiên, tôi cũng muốn nhìn vào một vết rạn nứt mà bản tin ngắn này không thể hiện rõ. Nếu Canaan đang bán một phần tài sản tiền mã hóa để duy trì hoạt động, điều gì sẽ xảy ra nếu hoạt động kinh doanh cốt lõi của họ — bán máy đào — tiếp tục suy giảm? Nói cách khác, nếu thị trường Bitcoin vẫn chìm trong giá xuống, nguồn tiền mặt duy nhất họ có thể dựa vào chỉ là bán thêm số tài sản tiền mã hóa còn lại. Điều đó có nghĩa là họ đang dần chuyển từ một công ty sản xuất phần cứng sang một công ty quản lý tài sản — một quỹ đạo không bền vững trong dài hạn.
Đây chính là lúc cần phân biệt giữa một chiến lược đúng đắn và một hành động mang tính phòng thủ. Mua lại cổ phiếu bằng tiền mặt từ việc bán tài sản là tốt nếu dòng tiền từ hoạt động kinh doanh chính vẫn ổn định. Nhưng nếu dòng tiền từ bán máy đào cạn kiệt, thì việc bán Bitcoin chỉ là một giải pháp tạm thời, không giải quyết được gốc rễ của vấn đề — đó là nhu cầu về máy đào đang giảm mạnh khi lợi nhuận khai thác không còn hấp dẫn.
Trong vai trò là một người thiết kế hệ thống quản trị, tôi thường nói với các đội ngũ rằng: hãy nhìn vào những gì họ làm, không phải những gì họ nói. Quyết định lần này của Canaan mở ra một câu hỏi lớn hơn về sự chuyển dịch cơ cấu trong toàn ngành khai thác. Nếu một trong ba nhà sản xuất máy đào hàng đầu phải "bán kho báu của mình" để giữ vững con tàu, thì những công ty khai thác nhỏ hơn đang gặp phải áp lực gì? Liệu có một làn sóng bán Bitcoin từ các công ty khai thác sẽ xuất hiện trong những tháng tới? Có thể lắm chứ.
Một bài học cho cả ngành
Câu chuyện của Canaan không phải là một sự kiện kỹ thuật hay một cú sốc thị trường. Nó nằm sâu hơn: ở cách mà một doanh nghiệp trong ngành công nghiệp tiền mã hóa quản lý rủi ro thanh khoản và tín hiệu của ban lãnh đạo đối với thị trường. Với một cái nhìn thoáng qua, bạn sẽ thấy đó là một công ty bán tài sản để mua lại cổ phiếu — với một cái nhìn sâu hơn, bạn sẽ thấy một thông điệp về sự khiêm nhường của một ngành công nghiệp trước thực tế khắc nghiệt.
Trong suốt những năm làm việc với các giao thức phi tập trung, tôi đã học được rằng không có một hệ thống nào có thể tồn tại lâu dài nếu nó không có khả năng thích ứng. Việc giữ một tài sản chỉ vì lý do ý thức hệ, trong khi hoạt động kinh doanh chính đang cần tiền mặt, không phải là một chiến lược — đó là sự thiếu trách nhiệm đối với cổ đông, đối với nhân viên, và đối với chính tương lai của doanh nghiệp.
Có một khoảnh khắc mà tôi nhớ mãi: lần đầu tiên tôi tham gia một cuộc họp quản trị DAO, nơi quỹ cộng đồng gần như cạn kiệt vì mọi người đều muốn giữ token để "chờ giá lên". Kết quả là dự án không có tiền để trả cho các nhà phát triển, và cộng đồng dần tan rã. Tôi đã rút ra một bài học đau đớn: sự hào phóng với một tài sản không phải là một chiến lược; sự khôn ngoan là biết khi nào nên nắm giữ, khi nào nên bán, và khi nào nên mua lại chính mình.
Canaan có thể đã đưa ra một quyết định không được lòng những người theo trường phái Bitcoin tối đại, nhưng nó có thể là một quyết định đúng đắn với các cổ đông của công ty. Và trong một thị trường giá xuống, điều duy nhất bạn có thể làm để tồn tại là chấp nhận rằng không có gì là tuyệt đối — không phải giá Bitcoin, không phải chiến lược kinh doanh, và thậm chí không phải những lời hứa hẹn về một tương lai phi tập trung.
Liệu chúng ta, với tư cách là những người tham gia thị trường, có thể chấp nhận một cách nhìn trưởng thành hơn: rằng việc bán một phần tài sản để cứu lấy toàn bộ doanh nghiệp không phải là sự bội tín, mà là biểu hiện cao nhất của trách nhiệm? Khi bạn đang ở trong một con thuyền đang chìm, bạn không hát về đại dương bao la – bạn tìm cách giữ cho con thuyền nổi lên. Và đó, có lẽ, chính là sự khôn ngoan mà thị trường đang dạy chúng ta: trong thế giới crypto, không có chỗ cho sự cực đoan, chỉ có chỗ cho sự sống còn; và để sống sót, đôi khi bạn phải bán đi một phần niềm tin của mình để giữ lấy phần còn lại.