Tôi nhận được cuộc gọi từ một đồng nghiệp cũ ở London vào lúc 3 giờ sáng giờ Đài Bắc. "Le, chuyện lớn rồi. Anh vừa chính thức coi IRGC là mối đe dọa quốc gia. Và họ còn mời cả hoàng tử lưu vong Pahlavi vào cuộc." Tôi mở laptop, lướt qua Crypto Briefing, và lập tức thấy một tín hiệu mà thị trường crypto có thể bỏ qua: đây không chỉ là một động thái ngoại giao, mà là một đòn bẩy tài chính – pháp lý nhắm thẳng vào dòng tiền của Iran. Và dòng tiền đó, trong những năm gần đây, ngày càng chảy qua các giao thức phi tập trung và các pool khai thác Bitcoin.
Năm 2017, tôi 31 tuổi, còn say sưa với ICO và từng kiếm 50x từ OmiseGO. Lúc đó, tôi đã học được một bài học: bất kỳ sự kiện địa chính trị nào tác động đến khả năng tiếp cận hệ thống ngân hàng của một quốc gia, đều sẽ tạo ra một cơn sốt tìm kiếm các kênh tài chính thay thế. Iran – với đội tàu khai thác Bitcoin khổng lồ dùng khí đốt đồng hành – chính là một trong những "công xưởng" hash rate lớn nhất thế giới, chỉ sau Mỹ và Kazakhstan. Khi Anh đóng sập cánh cửa ngân hàng London, những người khai thác và thương nhân Iran sẽ phải tìm đến DEX, OTC desk và stablecoin nhiều hơn. Nhưng câu chuyện còn sâu hơn thế.
Hãy nhìn vào bối cảnh. IRGC không chỉ là một lực lượng quân sự; họ kiểm soát một đế chế kinh tế, bao gồm các công ty xây dựng, viễn thông, dầu khí và – quan trọng hơn – hoạt động khai thác crypto. Theo các báo cáo từ Elliptic và Chainalysis, Iran đã khai thác hàng trăm triệu USD Bitcoin mỗi năm, phần lớn thông qua các cơ sở được bảo vệ bởi IRGC. Việc Anh gắn mác "mối đe dọa quốc gia" lên toàn bộ tổ chức này – thay vì chỉ liệt kê là tổ chức khủng bố – có nghĩa là mọi giao dịch tài chính liên quan đến IRGC đều có thể bị xem là hỗ trợ một thực thể thù địch. Các ngân hàng ở London, trung tâm tài chính toàn cầu, sẽ ngay lập tức "de-risk" mọi tài khoản có dấu hiệu liên quan đến Iran. Điều này ép các miner Iran phải thanh lý nhanh chóng qua các sàn phi tập trung hoặc OTC, tạo áp lực bán ngắn hạn lên Bitcoin, nhưng cũng thúc đẩy nhu cầu sử dụng stablecoin và các giao thức privacy như Monero.
Nhưng đây mới là phần Counter-Intuitive. Nhiều người nghĩ rằng cấm vận sẽ làm suy yếu ngành crypto Iran. Tôi cho rằng điều ngược lại mới đúng. Khi các kênh ngân hàng hợp pháp bị siết chặt, những người chơi lớn ở Iran sẽ chuyển sang các giải pháp DeFi phi phép tắc – như sử dụng cross-chain bridges để chuyển tài sản qua Binance Smart Chain, hoặc dùng Tornado Cash (nếu còn hoạt động) để che giấu dấu vết. Lịch sử từng chứng minh: cấm vận là chất xúc tác mạnh nhất cho đổi mới tài chính phi tập trung. Như tôi từng thấy trong mùa hè DeFi 2020, khi các quỹ đầu tư truyền thống bị hạn chế, họ đổ xô vào Uniswap. Iran cũng vậy. Họ sẽ trở thành những người dùng sành sỏi nhất của crypto, buộc các nhà phát triển phải tạo ra những giải phẳng mới để vượt qua các hạn chế địa lý.
Một điểm mù khác: sự xuất hiện của Hoàng tử Pahlavi. Một nhân vật lưu vong từ lâu, đột nhiên được Anh ủng hộ. Trong giới crypto, đây có thể là tín hiệu cho một "chính phủ lưu vong" tương lai sẽ phát hành token để gây quỹ. Hãy nhìn vào Ukraine, họ đã huy động hàng chục triệu USD qua crypto khi bị Nga xâm lược. Một chính phủ Iran tương lai do Pahlavi lãnh đạo có thể làm điều tương tự – phát hành một token "IRAN" hoặc NFT để kêu gọi cộng đồng quốc tế ủng hộ. Điều này có thể tạo ra một làn sóng đầu cơ chính trị mới, tương tự như cơn sốt ConstitutionDAO hay UkraineDAO. Tôi đã từng chứng kiến sức mạnh của narrative trong ICO năm 2017, và tôi tin rằng "narrative kháng chiến Iran" sẽ là một câu chuyện hút vốn mạnh mẽ, đặc biệt từ cộng đồng người Iran hải ngoại giàu có.
Tuy nhiên, rủi ro cũng rất lớn. Nếu các sàn tập trung như Binance hay Coinbase tuân thủ lệnh trừng phạt của Anh và Mỹ, họ có thể chặn tất cả các ví có liên quan đến địa chỉ IP Iran. Điều này sẽ đẩy hoạt động giao dịch vào các DEX không KYC và các sàn P2P, gia tăng nguy cơ lừa đảo và thao túng thị trường. Tôi đã mất 30% tài sản trong vụ Terra/Luna vì quá tự tin, và tôi biết rằng khi dòng tiền chảy vào các kênh không được kiểm soát, sự sụp đổ có thể đến nhanh hơn bạn nghĩ.
Kết lại, đây là một thời điểm "buy the rumor, sell the news" đối với Bitcoin? Có thể. Nhưng với tư cách một Narrative Hunter, tôi nhìn thấy một câu chuyện dài hơi hơn: Iran sẽ trở thành một trong những phòng thí nghiệm lớn nhất cho tài chính phi tập trung, chính xác bởi vì họ bị cô lập khỏi hệ thống truyền thống. Những dự án nào xây dựng hạ tầng cho phép các thực thể bị trừng phạt tham gia một cách an toàn và riêng tư – như zk-proofs, danh tính phi tập trung, hoặc stablecoin thuật toán có neo giữ giá trị – sẽ có lợi thế đầu tiên. Câu hỏi đặt ra: Liệu cộng đồng crypto có dám đón nhận dòng vốn từ một tổ chức bị coi là "mối đe dọa quốc gia" không? Hay chúng ta sẽ lại chứng kiến một cuộc thanh trừng đạo đức khác, giống như những gì đã xảy ra với Tornado Cash? Tôi nghĩ câu trả lời sẽ định hình tương lai của tiền điện tử trong thập kỷ tới.